එක්සත් ජාතීන්ගේ පරිසර වැඩසටහන (The United Nations Environment Programme)
එක්සත් ජාතීන්ගේ පරිසර වැඩසටහන (UNEP) පාරිසරික ගැටළු සඳහා කැප වූ ප්රමුඛතම ගෝලීය අධිකාරිය ලෙස පවතී. 1972 දී එය පිහිටුවන ලද දා සිට, UNEP අපගේ පෘථිවිය මුහුණ දෙන වඩාත් හදිසි පාරිසරික අභියෝගවලට විසඳුම් සෙවීමේ පෙරමුණ ගෙන සිටී. තිරසාර සංවර්ධනය ප්රවර්ධනය කිරීම, ස්වභාවධර්මය ආරක්ෂා කිරීම, පරිසර දූෂණයට එරෙහිව සටන් කිරීම සහ දේශගුණික විපර්යාස අවම කිරීම සඳහා වූ වරමක් සමඟින්, සෞඛ්ය සම්පන්න සහ වඩා තිරසාර ලෝකයක් පෝෂණය කිරීම සඳහා ජාත්යන්තර ප්රයත්නයන් සම්බන්ධීකරණය කිරීමේදී UNEP තීරණාත්මක කාර්යභාරයක් ඉටු කරයි. පාරිසරික කළමනාකරණයේ අභියෝග සහ අවස්ථා විදහා දක්වන ජාතියක් වන ශ්රී ලංකාව තුළ ගෝලීය වශයෙන් සහ විශේෂයෙන් ශ්රී ලංකාව තුළ UNEP හි බලපෑම පසු විපරමක් පමණක් මෙහි දැක්වේ.
UNEP හි මෙහෙවර දේශගුණික විපර්යාස, ස්වභාවික සංරක්ෂණය, පරිසර දූෂණය අඩු කිරීම සහ තිරසාර සංවර්ධනය ඉලක්ක කරගත් විශේෂිත වැඩසටහන් සමඟින් පුළුල් පරාසයක පාරිසරික ගැටළු ඇතුළත් වේ. සංවිධානයේ මූලික අරමුණ වන්නේ අනාගත පරපුරට හානියක් නොවන පරිදි ඔවුන්ගේ ජීවන තත්ත්වය වැඩිදියුණු කිරීමට ජාතීන්ට සහ ජනතාවට ප්රබෝධමත් කිරීම, දැනුවත් කිරීම සහ සක්රීය කිරීම තුළින් පරිසරය රැකබලා ගැනීම සඳහා නායකත්වය සැපයීම සහ හවුල්කාරිත්වයන් දිරිගැන්වීමයි.
දේශගුණික විපර්යාස අපගේ කාලයේ වඩාත්ම වැදගත් අභියෝගයක් නියෝජනය කරන අතර UNEP එහි බලපෑම් අවම කර ගැනීමට සහ එහි ප්රතිවිපාකවලට අනුවර්තනය වීමට ගෝලීය ප්රයත්නයන්ට ගැඹුරින් සම්බන්ධ වේ. Climate and Clean Air Coalition (CCAC) වැනි මුල පිරීම් හරහා UNEP ගෝලීය උණුසුම ඉහළ යාමට සැලකිය යුතු ලෙස දායක වන කළු කාබන්, මීතේන් සහ හයිඩ්රොෆ්ලෝරෝ කාබන් වැනි කෙටිකාලීන දේශගුණ දූෂක අවම කිරීමට ක්රියා කරයි. ජාත්යන්තර සහයෝගීතාවය වර්ධනය කිරීම සහ නව්ය තාක්ෂණයන් ක්රියාවට නැංවීමට සහාය දීමෙන්, UNEP හි අරමුණ වන්නේ දේශගුණික විපර්යාසවල වේගය මන්දගාමී කිරීම සහ එහි බලපෑම්වලට ඔරොත්තු දීමේ හැකියාව වැඩි කිරීමයි.
නිදසුනක් වශයෙන්, UNEP හි විමෝචන පරතරය වාර්තාව වර්තමාන විමෝචන මට්ටම් සහ පැරිස් ගිවිසුම මගින් නියම කර ඇති ඉලක්ක සපුරා ගැනීමට අවශ්ය ඒවා අතර විෂමතාව පිළිබඳ විවේචනාත්මක විශ්ලේෂණයක් සපයයි. වාර්තාව ප්රතිපත්ති සම්පාදකයින් සඳහා අත්යවශ්ය මෙවලමක් ලෙස ක්රියා කරන අතර, මෙම පරතරය පියවා ගැනීමට සහ ගෝලීය උෂ්ණත්වය ඉහළ යාම පූර්ව කාර්මික මට්ටමට වඩා 2°Cට වඩා අඩුවෙන් සීමා කළ හැකි ක්රියාමාර්ග වෙත ඔවුන්ව මෙහෙයවයි.
ශ්රී ලංකාව තුළ, UNEP දේශගුණික ඔරොත්තු දීමේ හැකියාව ඉහළ නැංවීම ඉලක්ක කරගත් මුලපිරීම් සඳහා සහාය ලබා දී ඇත. මුහුදු මට්ටම ඉහළ යාම සහ ආන්තික කාලගුණික සිදුවීම් වැඩි වීම වැනි දේශගුණික විපර්යාස බලපෑම්වලට ගොදුරු විය හැකි රටක් නිසා , කෘෂිකර්මාන්තය, ජල කළමනාකරණය සහ ආපදා අවදානම අවම කිරීම සඳහා තිරසාර භාවිතයන් ක්රියාත්මක කිරීමේදී UNEP හි මග පෙන්වීමෙන් ප්රතිලාභ ලබා ඇත. නිදසුනක් වශයෙන්, වෙරළ ඛාදනය සහ ආන්තික කාලගුණයට එරෙහිව ස්වභාවික බාධකයක් ලෙස සේවය කරන කඩොලාන ප්රතිසංස්කරණය ප්රවර්ධනය කිරීම සඳහා UNEP පළාත් පාලන ආයතන සමඟ හවුල් වී ඇත.
ජෛව විවිධත්වය අහිමි වීම තීරණාත්මක පාරිසරික ගැටළුවක් වන අතර, සොබාදහම සංරක්ෂණය කිරීම සහ ජෛව විවිධත්වය ප්රවර්ධනය කිරීමෙහිලා UNEP ප්රධාන භූමිකාවක් ඉටු කරයි. සංවිධානය ජෛව විවිධත්වය පිළිබඳ සම්මුතියට (CBD) සහාය දෙන අතර ජාතික ජෛව විවිධත්ව උපාය මාර්ග සහ ක්රියාකාරී සැලසුම් ක්රියාත්මක කිරීමට රටවල් සමඟ කටයුතු කරයි. Global Environment Facility (GEF) වැනි මුලපිරීම් හරහා UNEP වඳවීමේ තර්ජනයට ලක්ව ඇති විශේෂ ආරක්ෂා කරන, පරිසර පද්ධති ප්රතිසංස්කරණය කරන සහ තිරසාර ඉඩම් කළමනාකරණ පිළිවෙත් ප්රවර්ධනය කරන ව්යාපෘති සඳහා අරමුදල් සපයයි.
නොබෙල් ත්යාගලාභී වන්ගරි මාතායි විසින් මෙහෙයවන ලද අප්රිකාවේ හරිත පටි ව්යාපාරය, ස්වභාව සංරක්ෂණය පිළිබඳ UNEP හි කාර්යය සඳහා කැපී පෙනෙන උදාහරණයක් වේ. මෙම මුලපිරීම ගස් මිලියන ගණනක් සිටුවීමට, කාන්තාරකරණයට එරෙහිව සටන් කිරීමට, හායනය වූ භූ දර්ශන ප්රතිෂ්ඨාපනය කිරීමට සහ තිරසාර ජීවනෝපායන් හරහා ප්රාදේශීය ප්රජාවන් සවිබල ගැන්වීමට හේතු වී ඇත.
ශ්රී ලංකාව තුළ, රටේ පොහොසත් ජෛව විවිධත්වය ආරක්ෂා කිරීම සඳහා UNEP මූලික වී ඇත. ශ්රී ලංකාව අද්විතීය ශාක හා සත්ත්ව විශේෂ සහිත ජෛව විවිධත්ව උණුසුම් ස්ථානයකි. UNEP විසින් ශ්රී ලංකා දිවියා සහ ආසියානු අලියා වැනි වඳවීමේ තර්ජනයට ලක්ව ඇති විශේෂ ආරක්ෂා කිරීමට උපකාරී වන ආරක්ෂිත ප්රදේශ සහ ජාතික වනෝද්යාන පිහිටුවීමට සහාය ලබා දී ඇත. මීට අමතරව, ස්වභාවික සම්පත් කළමනාකරණය සහ ආරක්ෂා කිරීම සඳහා දේශීය ප්රජාවන් සම්බන්ධ කර ගන්නා ප්රජා පාදක සංරක්ෂණ ව්යාපෘති UNEP විසින් ප්රවර්ධනය කර ඇත.
පරිසර දූෂණය අඩු කිරීම
පරිසර දූෂණය, එහි විවිධ ආකාරවලින්, මිනිස් සෞඛ්යයට සහ පරිසරයට සැලකිය යුතු අවදානමක් ඇති කරයි. වාතය, ජලය සහ පාංශු දූෂණය අවම කිරීම අරමුණු කරගත් විස්තීරණ වැඩසටහන් හරහා UNEP මෙම ගැටළුව ගැන වැඩි අවධානයක් යොමු කරයි. සංවිධානයේ උත්සාහයන් අතර පිරිසිදු නිෂ්පාදන ශිල්පීය ක්රම ප්රවර්ධනය කිරීම, අපද්රව්ය කළමනාකරණ පිළිවෙත් සහ හානිකර ද්රව්ය පරිසරයට මුදා හැරීම අවම කරන ප්රතිපත්ති ඇතුළත් වේ.
සමුද්ර අපද්රව්ය පිළිබඳ ගෝලීය හවුල්කාරිත්වය (GPML) යනු සාගරවල ප්ලාස්ටික් දූෂණය මැඩපැවැත්වීම අරමුණු කරගත් UNEP හි ප්රධාන මුලපිරීම් වලින් එකකි. රජයන්, ව්යාපාර සහ සිවිල් සමාජය එකට ගෙන ඒමෙන්, GPML සමුද්ර පරිසර පද්ධතිවලට ඇතුළු වන ප්ලාස්ටික් අපද්රව්ය ප්රමාණය අඩු කිරීමටත්, එමඟින් සාගර ජීවීන් ආරක්ෂා කිරීමට සහ සාගර පරිසරයේ සෞඛ්යය ආරක්ෂා කිරීමටත් ක්රියා කරයි.
දූපත් රාජ්යයක් වන ශ්රී ලංකාව විශේෂයෙන් සමුද්ර දූෂණයෙන් පීඩා විඳිති. මෙම ගැටලුව විසඳීම සඳහා UNEP ශ්රී ලංකා රජය සහ ප්රාදේශීය සංවිධාන සමඟ සහයෝගයෙන් කටයුතු කර ඇත.
