නීතියට ඉහළින් කිසිවෙකු නැති රටක් අපි තවමත් ඒ වෙනසට සූදානම්ද?
ජනාධිපති සමාව, නීතියේ සමානාත්මතාව සහ රටක සැබෑ දියුණුව ගැන වෙනස් විදිහකට හිතමු.
අපි බොහෝ කාලයක් තිස්සේ අපේ රට වෙනස් විය යුතුයි කියලා කතා කළා. දූෂණය නැති වෙන්න ඕනෑ, නීතිය හැමෝටම පොදු වෙන්න ඕනෑ, බලය තියෙන මිනිසාටයි සාමාන්‍ය මිනිසාටයි වෙනස් විදිහට සලකන්න හොඳ නැහැ කියලා කතා කළා.
ඒ හැම අදහසක්ම සාධාරණයි.
නමුත් මෙතැන අපි වැඩියෙන් කතා නොකරන තවත් ප්‍රශ්නයක් තියෙනවා.
අපි ඉල්ලන වෙනස ඇත්තටම සිදුවන විට,ඒ වෙනස පිළිගන්න අපිත් සූදානම්ද?
මොකද අපි වෙනසක් බලාපොරොත්තු වෙන එක පහසුයි. නමුත් ඒ වෙනස අපි කැමති පුද්ගලයෙකුටත් එකසේ බලපාන විට, අපේ මතය වෙනස් නොකර තබාගැනීම ඊට වඩා අමාරුයි.
මෙය දේශපාලනයට පමණක් සීමා වූ ප්‍රශ්නයක් නොවෙයි. සමාජයක් විදිහට අපි සාධාරණත්වය තේරුම් ගන්නා ආකාරය පිළිබඳ ප්‍රශ්නයක්.
නීතිය සහ අපේ කැමැත්ත අතර වෙනස
අපි සාමාන්‍ය උදාහරණයක් ගනිමු.
යම් පුද්ගලයෙකු නීතිය ඉදිරියේ වරදකරුවෙකු බවට පත්වෙනවා කියලා හිතමු.
ඔහු සාමාන්‍ය පුද්ගලයෙක් නම්, නීතිය ක්‍රියාත්මක වීම සාමාන්‍ය දෙයක් විදිහට අපි දකින්න පුළුවන්.
නමුත් ඔහු ප්‍රසිද්ධ පුද්ගලයෙක්, අපි ගරු කරන කෙනෙක්, නැත්නම් අපිට දේශපාලන වශයෙන් සමීප කෙනෙක් නම්, අපේ ප්‍රතිචාරය වෙනස් වෙන්න ඉඩ තියෙනවා.
ඔහු වෙනුවෙන් සහනයක් ඉල්ලන හඬක් මතු වෙන්න පුළුවන්.
එවැනි ඉල්ලීමක් කිරීම පමණින් කෙනෙකු වැරදි වෙන්නේ නැහැ. මානුෂීය හේතු මත සහන ඉල්ලීම සමාජයක තිබිය හැකි දෙයක්.
නමුත් එවැනි ඉල්ලීමක් සලකා බලන විට වැදගත් ප්‍රශ්නයක් අහන්න පුළුවන්.
මේ පුද්ගලයාගේ නම,තනතුර සහ දේශපාලන සම්බන්ධතා ඉවත් කරලා බැලුවත්,අපි මේ සහනයම ඉල්ලනවාද?
එයට පිළිතුර ඔව් නම්, අපේ තර්කයට සාධාරණ පදනමක් තිබෙන්න පුළුවන්.
නමුත් පිළිතුර නැහැ නම්, අපි තවදුරටත් සිතා බැලිය යුතුයි.
මොකද සාධාරණත්වය කියන්නේ අපි කැමති පුද්ගලයා වෙනුවෙන් වෙනස් කළ හැකි මිනුම් දණ්ඩක් නොවිය යුතු නිසා.
ජනාධිපති සමාව කියන්නේ අනිවාර්යයෙන් ලබාදිය යුතු දෙයක්ද?
ශ්‍රී ලංකාවේ ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාවේ 34 වැනි වගන්තියෙන් ජනාධිපතිවරයාට සමාව දීම ඇතුළු විශේෂ බලතල ලබාදී තිබෙනවා.
එම බලතල නීතිමය පදනමක් ඇති ඒවා.
ඒ නිසා ජනාධිපති සමාව කියන සංකල්පය වැරදියි කියලා සරලව කියන්න බැහැ.
නමුත් අපි මෙහිදී වැදගත් වෙනසක් හඳුනාගත යුතුයි.
සමාවක් ඉල්ලීමට හැකි වීම සහ එම සමාව ලබාදීමට අනිවාර්ය බැඳීමක් තිබීම එකම දෙයක් නොවෙයි.
මෙය සරල අදහසක් වුණත් එහි අර්ථය ගැඹුරුයි.
යම් පුද්ගලයෙකු වෙනුවෙන් විශාල පිරිසක් සමාව ඉල්ලනවා කියලා හිතමු.
ඒ ඉල්ලීමට සවන් දීම එක් කරුණක්.
නමුත් අවසාන තීරණය ගත යුත්තේ ඉල්ලන පිරිස කොපමණ විශාලද කියන එක මත පමණක්ද?
එහෙම වුණොත් ජනප්‍රියත්වය අඩු පුද්ගලයෙකුට සිදු වන්නේ කුමක්ද?
ඔහු වෙනුවෙන් හඬ නඟන්න විශාල පිරිසක් නැති වුණා කියලා ඔහුට සාධාරණත්වය අහිමි විය යුතුද?
මෙතැනින් අපට වැදගත් නිගමනයකට එන්න පුළුවන්.
සාධාරණත්වය තීරණය කරන්න ජනප්‍රියත්වය මිනුම් දණ්ඩක් කරගත නොහැකියි.
බලයක් තිබීම සහ එය භාවිත කිරීම අතර ඇති බුද්ධිමත් වෙනස
රටක නායකයෙකුට විශේෂ බලතල ලබාදෙන්නේ විශේෂ අවස්ථාවල අවශ්‍ය තීරණ ගැනීමටයි.
නමුත් බලතල තිබෙන හැම අවස්ථාවකදීම ඒවා භාවිත කළ යුතුයි කියන නීතියක් නැහැ.
ඇත්තෙන්ම නායකත්වයක පරිණතභාවය පෙනෙන්නේ බලය පාවිච්චි කළ හැකි අවස්ථාවල පමණක් නොවෙයි.
ඒ බලය භාවිත කළ යුතු අවස්ථාව සහ නොකළ යුතු අවස්ථාව වෙන්කර හඳුනාගැනීමෙනුත්.
මෙය රාජ්‍ය පාලනයේදී ඉතා වැදගත් මූලධර්මයක්.
අද යම් විශේෂ තීරණයක් ගත් විට, එය හෙට සමාන අවස්ථාවකදීත් සාධාරණීකරණය කළ හැකිද කියලා සිතා බැලීම අවශ්‍යයි.
ඇතැම් විට එක් පුද්ගලයෙකුට සහනයක් ලබාදීමෙන් ඔහුගේ ප්‍රශ්නය විසඳෙන්න පුළුවන්.
නමුත් එම තීරණය අනාගතයට කුමන පූර්වාදර්ශයක් ලබාදෙනවාද යන්නත් වැදගත්.
රාජ්‍ය තීරණයක වටිනාකම මැනිය යුත්තේ අද එයින් සතුටු වන පිරිස අනුව පමණක් නොවෙයි. හෙට එම තීරණය සාධාරණ මූලධර්මයක් ලෙස පවත්වාගෙන යා හැකිද කියන එක අනුවත්.
දියුණු රටවල් ගැන අපි නොසිතන පැත්තක්
ජපානය වැනි රටවල දියුණුව ගැන අපි බොහෝ විට කතා කරනවා.
ඔවුන්ගේ තාක්ෂණය, වැඩ කිරීමේ පිළිවෙළ සහ ආර්ථිකය ගැන අපිට හොඳ අවබෝධයක් තිබෙනවා.
නමුත් ඒ රටවල ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථා සහ රාජ්‍ය බලතල ක්‍රියාත්මක වන ආකාරය ගැනත් අපි සොයා බැලිය යුතුයි.
ජපානයේ ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාවේ 14 වැනි වගන්තිය නීතිය ඉදිරියේ සමානාත්මතාව පිළිගන්නවා. එහි 73 වැනි වගන්තිය අනුව සමාව දීම සම්බන්ධ තීරණ ගැනීම කැබිනට් මණ්ඩලයේ වගකීමක්.
තවත් විශාල ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී රටක ජනාධිපතිවරයාට සමාව දීමේ බලය තිබුණත්, එම බලය ෆෙඩරල් වැරදි සම්බන්ධයෙන් පමණක් ක්‍රියාත්මක කළ හැකියි. ප්‍රාන්ත නීතිය යටතේ ඇති වැරදි සම්බන්ධයෙන් එම ජනාධිපතිවරයාට එම බලය නැහැ.
රටවල් දෙකේ ක්‍රම වෙනස්. ඒවායේත් විවාද සහ අඩුපාඩු තිබෙන්න පුළුවන්.
නමුත් මෙහිදී අපට ඉගෙනගත හැකි වැදගත් දෙයක් තිබෙනවා.
රාජ්‍ය බලය කියන්නේ පුද්ගලයෙකුගේ අයිතියක් නොවෙයි. එය නීතියෙන් ලබාදී තිබෙන මහජන වගකීමක්.
එම වගකීම හඳුනාගැනීම තමයි හොඳ පාලන ක්‍රමයක වැදගත් ලක්ෂණයක්.
ශ්‍රී ලංකාවට අවශ්‍ය වෙනස
අපේ රටේ දූෂණය වැළැක්වීම, නීතියේ ආධිපත්‍යය ශක්තිමත් කිරීම සහ රාජ්‍ය ආයතනවල වගවීම වැඩිදියුණු කිරීම පිළිබඳ ගන්නා පියවර අනාගතයට වැදගත්.
ඒවායේ වටිනාකම තේරුම් ගැනීමට දේශපාලන පක්ෂයක නමක් අවශ්‍ය නැහැ.
හොඳ නීතිමය ක්‍රමයක් රටට වැදගත් වෙන්නේ කවර ආණ්ඩුවක් බලයේ සිටියත් එයින් පුරවැසියන්ට ආරක්ෂාවක් ලැබෙන නිසා.
විශේෂයෙන්ම රජයක් නීතිය පදනම් කරගත් පාලන සංස්කෘතියක් ගොඩනඟන විට, ඒ සඳහා සමාජයේත් අවබෝධයක් තිබීම අවශ්‍යයි.
අපි හැම අවස්ථාවකදීම විශේෂ පුද්ගලයන් වෙනුවෙන් විශේෂ මැදිහත්වීම් බලාපොරොත්තු වුණොත්, පොදු නීතිමය ක්‍රමයක් ශක්තිමත් කිරීම අමාරු වෙනවා.
මෙතැනදී වෙනස් කළ යුත්තේ නීතිය පමණක් නොවෙයි.
අපේ බලාපොරොත්තුත් වෙනස් විය යුතුයි.
නීතිය හැමෝටම පොදු විය යුතුයි කියලා අපි ඉල්ලනවා නම්, ඒ මූලධර්මය ක්‍රියාත්මක වන විටත් අපි එයට එකම විදිහට ගරු කළ යුතුයි.
එය රටේ යහපත් පාලනයකට ජනතාවගෙන් ලබාදිය හැකි වැදගත් සහයෝගයක්.
නීතිය සහ මනුෂ්‍යත්වය එකිනෙකට විරුද්ධද?
සමාව ගැන කතා කරන විට මනුෂ්‍යත්වය අමතක කරන්න බැහැ.
පුද්ගලයෙකුගේ ජීවිත තත්ත්වය, සෞඛ්‍යය, පවුල සහ වෙනත් අදාළ කරුණු ගැන සිතා බැලීම සාධාරණ විය හැකියි.
නමුත් මනුෂ්‍යත්වය කියන්නේ සමාජයේ බලවත් පුද්ගලයන්ට පමණක් හිමි දෙයක් නොවෙයි.
සාමාන්‍ය මිනිසෙකුටත් පවුලක් තියෙනවා. ඔහුටත් දුක වේදනාව දැනෙනවා.
ඒ වගේම අපරාධයකින් පීඩාවට පත්වූ පුද්ගලයන්ටත් සාධාරණත්වය අවශ්‍යයි.
එම නිසා මානුෂීය හේතු සලකා බැලීමේදීත් සමාන තත්ත්වයන් සඳහා සමාන ප්‍රතිපත්ති අදාළ විය යුතුයි.
මෙතැනදී නීතිය සහ මනුෂ්‍යත්වය අතර තරගයක් ඇති කරගැනීම අවශ්‍ය නැහැ.
සැබෑ මනුෂ්‍යත්වය යනු තමන් දන්නා පුද්ගලයාගේ වේදනාව පමණක් නොව,තමන් නොදන්නා පුද්ගලයාගේ අයිතිවාසිකම්ද එකසේ හඳුනාගැනීමයි.
අවසානයේ අපි තේරුම්ගත යුතු දේ
රටක් වෙනස් කිරීම කියන්නේ නායකයෙකු හෝ ආණ්ඩුවක් වෙනස් කිරීමෙන් අවසන් වන ක්‍රියාවලියක් නොවෙයි.
එය පාලන සංස්කෘතියක් ගොඩනැඟීමක්.
නීතියට ගරු කරන පාලනයක්, සාධාරණත්වය අපේක්ෂා කරන ජනතාවක් සහ පොදු මූලධර්ම පිළිගන්නා සමාජයක් ඒ සඳහා අවශ්‍යයි.
ජනාධිපති සමාව වැනි විශේෂ බලතල පවා අපි තේරුම්ගත යුත්තේ මේ පුළුල් පදනම තුළයි.
මෙහිදී අවසානයට තවත් ප්‍රශ්නයක් ඉතිරි වෙනවා.
අපි රටකින් බලාපොරොත්තු විය යුත්තේ අපි කැමති මිනිසුන් ආරක්ෂා කරන ක්‍රමයක්ද?නැත්නම් අපි කවුද කියන එක නොබලා හැම මිනිසෙකුගේම අයිතිවාසිකම් ආරක්ෂා කරන ක්‍රමයක්ද?
මගේ අදහස නම් දෙවැන්නයි.
මොකද අපට හඳුනන, අපි කැමති, අපි විශ්වාස කරන පුද්ගලයන් වෙනුවෙන් හඬ නඟන්න බොහෝ දෙනෙක් සිටිය හැකියි.
නමුත් කිසිවෙකු හඳුනන්නේ නැති සාමාන්‍ය මිනිසෙකු වෙනුවෙන් අවසානයේ ඉතිරි විය යුත්තේ නීතියයි.
රටක සැබෑ දියුණුව ආරම්භ වන්නේ බලවත් පුද්ගලයෙකුට විශේෂ වරප්‍රසාදයක් ලබාදෙන තැනින් නොව,කිසිදු බලයක් නැති පුද්ගලයෙකුටත් විශේෂ වරප්‍රසාදයක් අවශ්‍ය නොවන තරමට සාධාරණ ක්‍රමයක් ගොඩනඟන තැනින්.
ඒ වෙනස තේරුම් ගන්නා සමාජයක් ගොඩනඟාගැනීම,අපේ රටේ අනාගතය වෙනුවෙන් කළ හැකි වටිනාම ආයෝජනයක්.
